Hałas w budynkach biurowych i open space: co mówią normy i jakie rozwiązania działają
W biurze typu open space najbardziej przeszkadza nie sam poziom hałasu, lecz rozmowa, którą da się zrozumieć z kilku biurek dalej. Projektant ma do dyspozycji kilka środków: sufity i ściany dźwiękochłonne, ekrany między stanowiskami, dźwięk maskujący oraz zamknięte miejsca do rozmów, takie jak kabiny akustyczne Silentbox czy małe sale spotkań. Każdy z tych środków działa na inną część problemu, a normy pozwalają sprawdzić pomiarem, czy razem przynoszą efekt.
Skąd bierze się hałas w budynku biurowym
Do pomieszczenia biurowego dźwięk trafia kilkoma drogami. Hałas uliczny przechodzi przez fasadę i okna. Instalacje budynku, przede wszystkim wentylacja i klimatyzacja, tworzą stałe tło. Kroki i przesuwane meble na wyższej kondygnacji przenoszą się przez strop jako dźwięki uderzeniowe. Do tego dochodzi źródło, którego nie da się usunąć: ludzie rozmawiający przy biurkach i przez telefon.
Polska norma PN-B-02151 „Akustyka budowlana. Ochrona przed hałasem w budynkach” dzieli te zagadnienia na części. Część 2 określa dopuszczalny poziom dźwięku w pomieszczeniach, część 3 wymagania dotyczące izolacyjności akustycznej przegród, a część 4 warunki pogłosowe i zrozumiałość mowy w pomieszczeniach.
Dlaczego w open space przeszkadza mowa
Słuchacz wyłapuje sens słów nawet przy dość głośnym tle. Miarą tego zjawiska jest wskaźnik transmisji mowy STI, opisany w normie IEC 60268-16, przyjmujący wartości od 0 do 1. W sali wykładowej wysoki STI jest zaletą. W otwartym biurze bywa problemem, bo osoba przy sąsiednim stanowisku mimowolnie śledzi cudzą rozmowę. Celem akustyki takiego biura nie jest więc cisza, tylko szybki spadek zrozumiałości mowy wraz z odległością od mówcy.
Co mierzy norma ISO 3382-3
Parametry akustyczne biur otwartych opisuje norma ISO 3382-3, w Polsce wydana jako PN-EN ISO 3382-3. Źródło dźwięku o widmie mowy ustawia się na jednym ze stanowisk, a mikrofon w kolejnych punktach wzdłuż linii biurek. Z wyników wyznacza się między innymi:
- D2,S: szybkość zaniku poziomu dźwięku mowy przy podwojeniu odległości, w decybelach;
- Lp,A,S,4m: poziom dźwięku A mowy w odległości 4 m od mówcy;
- rD: odległość rozpraszania, czyli dystans, na którym wskaźnik STI spada poniżej 0,50.
Dobre biuro otwarte to takie, w którym poziom mowy szybko maleje z odległością, a strefa zrozumiałości kończy się blisko mówcy. Część 4 normy PN-B-02151 określa dla takich pomieszczeń między innymi minimalną chłonność akustyczną w odniesieniu do powierzchni podłogi.
Co daje każdy ze środków
Sufit i ściany dźwiękochłonne. Zmniejszają odbicia, dzięki czemu dźwięk mowy szybciej zanika z odległością. To podstawa, bez której pozostałe środki działają słabiej.
Ekrany między stanowiskami. Przerywają bezpośrednią drogę dźwięku między sąsiadami. Działają dobrze tylko razem z pochłaniającym sufitem, bo przy twardym suficie dźwięk omija ekran górą, odbijając się od niego.
Dźwięk maskujący. Równomierne, ciche tło obniża zrozumiałość dalszych rozmów. Zbyt głośne samo staje się uciążliwe, dlatego jego poziom i widmo trzeba dobrać pomiarowo. Zasady stosowania źródeł dźwięku maskującego opisuje opracowanie Centralnego Instytutu Ochrony Pracy.
Zamknięte miejsca do rozmów. Kabina lub mała sala zabiera z otwartej przestrzeni te rozmowy, które do niej przeniesiemy: telefony, wideokonferencje, krótkie spotkania. Kabiny bada się w laboratorium według normy ISO 23351-1, która określa obniżenie poziomu mowy przez zamknięty boks. Jak wygląda taki pomiar i czym różni się od pomiarów w komorze bezechowej, opisujemy w artykule Od komory bezechowej do kabiny akustycznej.
W jakiej kolejności działać
Najpierw warto zmierzyć istniejące biuro według ISO 3382-3, żeby wiedzieć, od czego się zaczyna. Potem zwykle zaczyna się od pochłaniania: sufit i, jeśli trzeba, ściany. Kolejny krok to układ stanowisk i ekrany, a także wydzielenie stref cichej pracy z dala od ciągów komunikacyjnych. Dopiero na końcu dobiera się dźwięk maskujący i liczbę zamkniętych miejsc do rozmów. Pomiar po zmianach pokazuje, czy parametry rzeczywiście się poprawiły.
Akustyka budowlana a działalność Towarzystwa
Oddział Gdański PTA zajmuje się przede wszystkim hydroakustyką, a prace jego członków można przejrzeć w archiwum czasopisma Hydroacoustics. Ochrona przed hałasem w budynkach należy jednak do dziedzin, których popularyzowanie wpisane jest w zadania Towarzystwa, a członkami Towarzystwa mogą być także instytucje wspierające walkę z hałasem. Osoby i instytucje zainteresowane działalnością Oddziału zapraszamy do złożenia deklaracji członkowskiej.